Veelkleurig Zuid-Afrika

 

Veelkleurige sauzen, chutneys en kruiden uit de regenboognatie Zuid-Afrika. Kleurrijker kan het haast niet. Leverancier Turqle Trading vindt kleur echter niet zo belangrijk. Steeds belangrijker is het scheppen van economische kansen, ongeacht de huidskleur.

 

De constatering dat ze alle drie blank zijn, raakt een gevoelige snaar bij Rain Morgan, Pieter Swart en Liza Caryer. Ze vormen samen Turqle Trading, een overkoepelende handelsorganisatie voor voedingsproducten van kleinschalige producenten uit de omgeving van Kaapstad. Ze voelen de achterliggende kritiek: waarom zitten er geen zwarte Zuid-Afrikanen in het management? Rain Morgan reageert: ‘Zo’n opmerking vinden we maar gek. Toen ik voor de eerste keer naar Europa ging, had ik mezelf altijd gezien als Afrikaan. Toen zeiden mensen tegen me: ‘maar je bent wit!’ Wat dan nog, ik voel me nog steeds een Afrikaan.’ Sterker nog: ‘Ik ben meer Afrikaan dan onze president Thabo Mbeki. Hij is tijdens de apartheid in het buitenland opgevoed, terwijl ik ervoor koos in Zuid-Afrika te blijven. ‘Eerlijk gezegd’, voegt Liza Caryer eraan toe, ‘zijn het vooral mensen buiten Zuid-Afrika die op kleur letten. Ze maken er een veel groter punt van dan wij in Zuid-Afrika zelf. We staan er nu pas bij stil dat we als team geen dwarsdoorsnede van de bevolking vormen, nu dat in dit interview ter sprake komt.’ Rain Morgan, in 1997 samen met Pieter Swart oprichter van Turqle Trading: ‘We hebben Liza in dienst genomen vanwege haar talenten. Ze is blank, maar ze had zwart kunnen zijn of groen.’ Rain Morgan geeft hoog op van de toenemende ‘kleurenblindheid’ in haar stad. ‘Als ik door de straten van Kaapstad loop, loop ik naast zwarte mensen en gekleurde mensen en moslim en Indiase en joodse mensen. Niemand let er eigenlijk op. Vooral jonge mensen niet. Na een feestje van mijn dochter bleven twaalf gasten slapen en ik zag meisjes uit allen bevolkingsgroepen, allemaal samen op de vloer. Absoluut geweldig!’

Pieter Swart: ‘Als ik overleg heb in de fabriek van Nantekara, een van onze producentengroepen, dan maakt het niet uit dat ik wit ben en de anderen gekleurd. In het dagelijkse leven van gewone mensen is het onbelangrijk of je een witte, gekleurde of zwarte huidskleur hebt.’ Toch ervaren veel bezoekers Zuid-Afrika als een gespleten land, waar zwart en wit in grotendeels gescheiden werelden leven en de harmonieuze regenboog ver weg lijkt. Discussies over rassenkwestie laaien hoog op in de media. De mensen van Turqle Trading geven de schuld aan de politici, die de tegenstellingen aanwakkeren. Ook al zijn ze idealistisch, ze ontkennen niet dat de kwalijke erfenis van het apartheidsverleden het land nog lange tijd parten zal spelen. ‘Laten we er niet omheen draaien: als je langs de Kaapse Vlakte rijdt, dan weet je dat dat een overwegend zwart gebied is met een enorme armoede. Dat staat buiten kijf. Apartheid verdwijnt niet zomaar. Er vindt langzaam, maar zeker integratie plaats, vooral in de blanke gebieden vanwege de goede infrastructuur daar. Het heeft veel tijd nodig.’

 

Kleur speelt geen rol

Fair Trade wordt in Zuid-Afrika soms bekritiseerd voor samenwerking met een organisatie zonder zwarten in de leiding, vertelt Martin Boon, bedrijfsconsultant Food bij Fair Trade. Toch komt de samenwerking zeker de zwarte Zuid-Afrikanen ten goede, is zijn overtuiging. Pieter Swart licht toe: ‘Wij blanken – als je ons zo wilt omschrijven – hebben de kans gekregen op een opleiding. We gebruiken onze expertise voor het helpen van mensen die dat geluk niet hadden. Het gaat erom mensen de kans te geven zich economisch te ontwikkelen en vaardigheden op te doen, zodat ze later aan de Kaapse Vlakte kunnen ontsnappen, als ze dat willen.’ Ze noemen hun eigen handelsorganisatie wel een ‘mini-regenboognatie’. Ze werken met de klein producentenorganisaties waarin mensen zitten met allerlei kleuren en culturen zowel stedelingen als plattelandsbewoners. Maar eigenlijk vinden ze het praten over een regenboognatie achterhaald.  Rain Morgan: ‘Het begrip regenboognatie begint wat op de achtergrond te raken. Na de afschaffing van de apartheid in 1994 had Zuid-Afrika een positief beeld nodig dat het land kon samenbinden. De leiders kozen voor de regenboog als symbool dat alle kleuren verenigt.

Het begrip heeft zijn nut bewezen, vervolgt Pieter Swart. ‘Ik denk dat Zuid-Afrika er veel slechter voor had gestaan zonder dat beeld. De samenwerking kreeg een kans. Anders zou de ene groep aan de top hebben afgelost en was er niets veranderd.’ De toekomst is volgens hem voor een nieuwe campagne in eigen land: Proudly South African (Trots Zuid-Afrikaans). Dit is een keurmerk voor producenten van Zuid-Afrikaanse makelarij die voldoen aan hoge eisen op het gebied van kwaliteit en ethische standaarden. De campagne is bedoeld als tegenwicht voor de wijdverbreide gedachte in Zuid-Afrika dat de beste producenten uit Amerika, Europa of Azië komen. De campagne richt zich allereerst op de lokale markt, maar kan uitgebreid worden naar de exportmarkt. ‘De uitdaging is producenten van wereldklasse op de wereldmarkt te brengen. Zoals Fair Trade producten. Dat geeft de mogelijkheid tot banen en economische empowerment voor Zuid-Afrikanen. Het speelt geen rol of zij zwart, geel of roze zijn.’

 

 

(Bron: Fair Trade Special, nummer 04)