Pandan rijst: puur natuur

 

Toen Fair trade consultant Martin Boon in 1995 voor het eerst bij de rijstboeren in Noordoost Thailand kwam, was hij verbaasd over de enorme voorraden Pandan rijst in de voorraadschuren. De zakken bleken echter geen rijst, maar kunstmest te bevatten! De coöperatie leverde deze chemicaliën goedkoop aan de boeren, en die gebruikten het gul in de verwachting meer rijst te kunnen oogsten van hun kleine rijstvelden.

 

Nu na veel inzet van Fair Trade Assistance, zijn de voorraadschuren weer gevuld. Maar nu met rijst die nagenoeg biologisch is verbouwd. Ruim 180 boeren hebben het officiële bio-certificaat toegewezen gekregen. Het is overigens de vraag hoe snel de meerderheid van de boeren zal volgen. De nu al milieuvriendelijke rijst levert met een officieel certificaat weliswaar meer op, maar er komen ook een hoop zorgen bij. De boer op de helling boven je hoeft maar een beetje onkruidverdelger te spuiten, en met de eerste de beste regenbui zit het ook op jouw landje en kun je bij controles de rode kaart krijgen. Einde van je duur betaalde certificering.

 

Dat zijn zo van de problemen die Martin Boon te horen krijgt bij zijn jaarlijkse bezoek aan de Thaise boerenorganisatie Progressive Farmers Association (PFA). Dit keer was hij er om een driedaagse cursus business and marketing planning te verzorgen. De vraag naar de mens en milieuvriendelijke rijst is momenteel groter dan het aanbod. Geen vuiltje aan de lucht dus, dachten de boeren, die al een nieuw promotieplan op stapel hadden staan. Boon denkt daar anders over. Moet je bijvoorbeeld eerst niet eens nadenken over het vergroten van het aanbod door meer boeren te trainen in de organische verbouw? Een meerjarenplanning dus, en aan het eind van drie dagen hard werken stond het plan in de steigers. Voor de follow-up zorgt de Thaise consulente Kookie Kuerwan, die van dichtbij de vinger op de pols houdt. Zij voorkomt dat de aandacht uitsluitend uitgaat naar productie en verkoop, voor planning gunnen de boeren zich geen tijd! Nog een paar jaar, denkt Boon, en dan is de boerencoöperatie sterk en duurzaam genoeg om het zonder assistentie af te kunnen. In 2003 werd een kroon op het werk gezet door het inspectieteam van Max Havelaar, dat het Europese keurmerk toekende aan de eerlijke verbouwde en verhandelde rijst.

 

Jasmijnsausje

Pandanrijst (ook wel Hom Mali genoemd), die uitsluitend in het Noordoosten van Thailand wil groeien, wordt bedreigd. Elders in Thailand, of zelfs in Italië, wordt rijst verbouwd die is ‘geïnjecteerd’ met de zo begeerde Jasmijn geur die de Pandanrijst van nature heeft. En wat te denken van Amerikaanse rijst, overgoten met jasmijn essence? De boeren proberen de bedreigingen voor te zijn door naast en tussen de rijstvelden andere producten te verbouwen. Rubberbomen bijvoorbeeld. De afgetapte latex levert momenteel op de wereldmarkt veel op, en de bomen leveren ook nog brandhout. Of zijderupsen, waarvan boerinnen zijden stoffen maken voor feestelijke kleding, de trots van Thaise vrouwen. Maar alles met mate, waarschuwt de coöperatie. De teelt van de unieke rijst, van fundamenteel belang voor de boeren, moet niet worden verwaarloosd.

 

(Bron: Fair Trade Special, nummer 05)